กล่าวถึงหลักฐานทางประวัติศาสตร์เรือนจำจังหวัดเพชรบูรณ์นั้นเริ่มจาก ชื่อของจังหวัดเพชรบูรณ์ เมื่อครั้งโบราณน่าจะชื่อว่าเมือง “เพชบุระ” ตามที่ปรากฏในจารึกลานทองคำ ที่พบจากเจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ วัดมหาธาตุ ซึ่งหมายถึงเมืองแห่งพืชพันธุ์ธัญญาหาร แต่ในระยะหลังต่อมาแปรเปลี่ยนเป็น “เพชรบูรณ์” กลายความหมายเป็นเมืองที่อุดมด้วยเพชร และได้นำไปใช้เป็นส่วนหนึ่งของตราสัญลักษณ์ประจำจังหวัด แต่เรือนจำจังหวัดเพชรบูรณ์ จัดสร้างขึ้นเมื่อใดไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัด แต่ทราบประวัติจากคำให้การของขุนราชอุทิศ ซึ่งเป็นพระธรรมรงค์คนที่ 5 พอจับใจความได้ว่า เมื่อ พ.ศ. 2449 คุกเดิมนั้นตั้งอยู่ฝั่งตรงข้าม วัดไตรภูมิ ปัจจุบันเป็นสถานที่ตั้งของสำนักงานการประปาส่วนภูมิภาคเพชรบูรณ์และสำนักงานการไฟฟ้าส่วนภูมิภาคจังหวัดเพชรบูรณ์
เรือนจำจังหวัดเพชรบูรณ์มีตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ในเขตภาคเหนือตอนล่างของประเทศไทย มีพื้นที่รวม 17 ไร่ 2 งาน 41 ตารางวา ตั้งอยู่ที่ 231 ถนนพระพุทธบาท ตำบลในเมือง อำเมืองเพชรบูรณ์ จังหวัดเพชรบูรณ์ ด้านหน้าติดถนนพระพุทธบาท ด้านหลังติดคลองสาธารณะ (คลองศาลา)
ปี พ.ศ. 2472 ได้ย้ายเรือนจำมาสร้าง ณ ที่ทำการแห่งใหม่ ตั้งอยู่หมู่ที่ 2 ตำบลสะเดียง อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบูรณ์ (ที่ตั้งปัจจุบัน คือ สำนักงานเทศบาลเมืองเพชรบูรณ์) มีการก่อสร้างอาคาร ที่ทำการ 1 หลัง เป็นไม้ชั้นเดียว หลังคาสังกะสี ตัวอาคารแบ่งเป็นสองส่วน คือ ด้านซ้ายเป็นอาคารที่ทำการ ด้านขวาเป็นแดนหญิง มีเรือนนอนผู้ต้องขังชายก่อสร้างด้วยไม้ จำนวน 1 หลัง โรงเลี้ยงจำนวน 1 หลัง แนวกำแพงด้านในชั้นที่ 1 เป็นกำแพงสังกะสี และชั้นนอกมีรั้วไม้ล้อมรอบอีกชั้นหนึ่ง
ปี พ.ศ. 2479 ได้ย้ายเรือนจำอีกครั้ง มาตั้ง ณ บ้านคลองศาลา ตำบลในเมือง อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบูรณ์ (ที่ตั้งปัจจุบัน) มีการก่อสร้างอาคารที่ทำการจำนวน 1 หลัง เรือนนอนผู้ต้องขังทำด้วยไม้ชั้นเดียวใต้ถุนสูง จำนวน 1 หลัง อาคารที่ทำการฝ่ายควบคุม จำนวน 1 หลัง กำแพงทำด้วยสังกะสีด้านใน มีร่องน้ำล้อมรอบชั้นที่ 2 และมีต้นตะบองเพชรล้อมรอบชั้นที่ 3 เป็นยุทธวิธีในการควบคุมผู้ต้องขัง โดยใช้น้ำและพืชที่มีหนามแหลมคมเป็นตัวช่วยในการป้องกันการหลบหนีของผู้ต้องขัง ซึ่งถือว่าเป็นภูมิปัญญาของ คนรุ่นเก่าที่ยังไม่มีเครื่องไม้เครื่องมือ เทคโนโลยี เสริมความมั่นคงดังเช่นปัจจุบัน และพื้นที่ด้านนอกรอบเรือนจำก่อสร้างบ้านพักเจ้าหน้าที่ และบ้านพักพัศดีเรือนจำ ก่อสร้างแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2502
ในยุคประชาธิปไตย สมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 พ.ศ. 2486-2487 เมื่อจอมพล ป.พิบูลสงครามเป็นนายกรัฐมนตรี ได้ออกพระราชกำหนดระเบียบบริหารราชการนครบาลเพชรบูรณ์ โดยตั้งใจจะย้ายเมืองหลวงมาอยู่ที่เพชรบูรณ์ โดยให้เหตุผลว่า เพชรบูรณ์มีชัยภูมิเหมาะสม มีภูเขาล้อมรอบ มีเส้นทางคมนาคมเข้าออกเพียงทางเดียว มีภูมิประเทศสวยงาม อากาศดี อยู่ตรงกลางของประเทศ เป็นศูนย์กลางภาคเหนือกับภาคอีสาน และกรุงเทพฯ และได้มีการย้ายหน่วยราชการ กระทรวง ทบวง กรม และหน่วยทหารต่าง ๆ มาไว้ที่เพชรบูรณ์ ได้มีการพัฒนาปรับปรุง และสร้างสิ่งอำนวยความสะดวกทั้งอาคารสถานที่ขึ้นมากมายในจังหวัดเพชรบูรณ์
ปี พ.ศ. 2521 ได้ก่อสร้างกำแพงเรือนจำทั้งสี่ด้าน มีความยาว 440 เมตร และก่อสร้างอาคารที่ทำการฝ่ายควบคุมแทนอาคารหลังเก่าที่ทรุดโทรม และปี พ.ศ. 2525 ได้ก่อสร้างอาคารที่ทำการใหม่ และก่อสร้างบ้านพักผู้บัญชาการเรือนจำอีก 1 หลัง ในปีต่อมา ได้ดำเนินการก่อสร้างอาคารเรือนนอนผู้ต้องขัง อาคารเรียน สถานพยาบาล โรงงานฝึกวิชาชีพ โรงเลี้ยงสูทกรรม จนถึงปัจจุบัน
รายนามพัศดีเรือนจำ
1. หม่อมราชวงศ์ ฉบับสมบูรณ์ สิงหะรา พ.ศ. 2473 – 2475
2. เรือโทขุนบัญชา ทัณฑการ พ.ศ. 2475 – 2482
3. นายป้อม บุญบุปผา พ.ศ. 2482 – 2486
4. นายเสนอ แก้วแกมทอง พ.ศ. 2486 – 2489
5. ร.ท.ปัญจะ มัธยมจันทร์ พ.ศ. 2489 – 2492
6. ร.ท.ลี้ ขันธรักษา พ.ศ. 2492 – 2494
7. นายผาด ศรีสำเริง พ.ศ. 2494 – 2496
8. นายผออง ทัยคุปต์ พ.ศ. 2496 – 2499
9. นายอาคม อมาตยกุล พ.ศ. 2499 – 2506
10. นายเดช มหาสารินันท์ พ.ศ. 2506 – 2512
11. นายประเสริฐ เทพวงษ์ พ.ศ. 2512 – 2514
12. นายบำรุง ลักษณะพรหม พ.ศ. 2514 – 2514
13. นายทัศน์ บุญสว่าง พ.ศ. 2514 – 2516
14. นายปรีดา ผาสุกะกุล พ.ศ. 2516 – 2518
รายนามผู้บัญชาการเรือนจำ
1. นายปรีดา ผาสุกะกุล 2 ตุลาคม 2519 – 8 มกราคม 2521
2. นายสุระ พันธุสาคร 9 มกราคม 2521 – 21 มิถุนายน 2526
3. นายทวีป ไตรทอง 22 มิถุนายน 2526 – 30 กันยายน 2532
4. นายบุญเหลือ รักษาบุญ 1 ตุลาคม 2532 – 11 ตุลาคม 2536
5. นายประทวน อินทุยศ 12 ตุลาคม 2536 – 30 กันยายน 2541
6. นายสงคราม เอี่ยมชุ่ม 19 ตุลาคม 2541 – 18 ตุลาคม 2543
7. นายพรชัย บุญเพ็ง 19 ตุลาคม 2543 – 30 กันยายน 2545
8. นายกฤช กระแสทิพย์ 15 ตุลาคม 2545 – 12 พฤศจิกายน 2546
9. นายแดนไทย เจริญ 13 พฤศจิกายน 2546 – 11 กรกฎาคม 2553
10. นายประมูล ประเสริฐสุข 12 กรกฎาคม 2553 – 1 พฤษภาคม 2555
11. นายกฤษณ์ วงษ์เวช 2 พฤษภาคม 2555 – 2 มีนาคม 2557
12. นางบุษบา ศักรางกูร 10 มีนาคม 2557 – 25 กรกฎาคม 2557
13. นายเดชา แจ่มจันทร์ 28 กรกฎาคม 2557 – 8 ตุลาคม 2558
14. นางอาจารี ศรีสุนาครัว 9 ตุลาคม 2558 – 18 มีนาคม 2559
15. นายธงชัย ทับทิมทอง 29 มีนาคม 2559 – 8 กรกฎาคม 2559
16. นางอาจารี ศรีสุนาครัว 14 กรกฎาคม 2559 – 29 กันยายน 2560
17. นายพรชัย ไวทยะวิจิตร 1 ตุลาคม 2560 – 28 กันยายน 2561
18. นางละออง อยู่ยั่งยืน 1 ตุลาคม 2561 – 3 ธันวาคม 2561
19. นางสาววันเพ็ญ ว่องไวกิตติสิน 11 ธันวาคม 2561 – 16 เมษายน 2564
20. นางละออง อยู่ยั่งยืน 19 เมษายน 2564 – 30 กันยายน 2566
21. นางสุกฤตา เพชรหนองชุม 3 ตุลาคม 2566 – 10 พฤศจิกายน 2566
22. นางสาวกนกวลี ทิมประทุม 13 พฤศจิกายน 2566 ถึง ปัจจุบัน